Bomen in de openbare ruimte krijgen steeds meer te verduren. Ze moeten hun weg vinden in een ondergrond die al vol ligt met kabels, leidingen en andere infrastructuur. Door urbanisatie groeien bomen steeds vaker in een omgeving die afwijkt van hun natuurlijke omstandigheden. Tegelijkertijd is het belangrijker dan ooit dat bomen gezond oud worden, zodat ze een positieve bijdrage leveren aan het klimaat. Die combinatie zorgt in de praktijk voor drie terugkerende problemen bij veel gemeenten:
- Wortelopdruk of schade aan infrastructuur
- Slechte groei door een ongeschikte groeiplaats
- Ziektes en plagen
Probleem 1: wortelopdruk en schade aan infrastructuur
Wat gaat hier mis?
Boomwortels zoeken actief naar zuurstof, water en voedingsstoffen. Het zijn opportunisten, waardoor ze altijd de weg van de minste weerstand volgen. Wanneer in de ondergrond weinig doorwortelbare ruimte is of de bodemstructuur slecht is, kunnen wortels zich uitbreiden langs bestaande, meer open structuren. Denk hierbij aan kabel- of leidingroutes of vlak onder de bestrating, waar zuurstof en vocht te halen valt. Veelvoorkomende gevolgen hiervan zijn:
- Schade aan verharding door wortelopdruk
- Kabelbreuken en lekkages
- Instabiele bomen
- Hoge en terugkerende herstelkosten
- Veiligheids- en aansprakelijkheidsrisico’s
Oplossing: wortelwering of wortelgeleiding
Wortelwering en wortelgeleiding zijn bewezen methodes om worteloverlast, zoals wortelopdruk en beschadiging aan ondergrondse kabels en leidingen, te voorkomen of tegen te gaan. Daarmee worden ook hoge herstelkosten en veiligheidsrisico’s voorkomen. Het zijn ondergrondse, vrijwel onzichtbare methodes die op een eenvoudige maar doeltreffende manier werken.
Wat is het verschil tussen wortelwering en wortelgeleiding?
|
Wortelwering |
Wortelgeleiding |
|
Wortelwering houdt in dat boomwortels worden geblokkeerd door een barrière, waardoor deze niet verder kunnen groeien in een bepaalde richting. Deze barrière noemen we ook wel een ‘wortelweringswand’. Zodra de wortels op de wand stuiten, zullen ze langs de wand blijven groeien op dezelfde hoogte. Als een weringswand te dicht bij de boom wordt geplaatst, kan de boom zich niet stabiliseren en ontstaat het zogeheten ‘bloempoteffect’. De vuistregel is daarom dat een wortelweringswand altijd op minimaal 2 meter afstand van de boom wordt geplaatst. |
Wortelgeleiding houdt in dat wortels naar beneden worden gestuurd. Net als bij wortelwering, stuiten de wortels bij wortelgeleiding op een barrière. In dit geval noemen we het een ‘wortelgeleidingspaneel’. De panelen zijn voorzien van geleidingsribben die haaks op het paneel zijn geplaatst. Deze ribben zorgen ervoor dat de wortels naar beneden worden geleid zodra ze tegen het paneel stuiten. Wanneer de wortels eenmaal aan de onderkant van het paneel zijn beland, groeien ze in een horizontale richting weer verder. Doordat de wortels onder het paneel ongehinderd verder kunnen groeien, kan de boom zich goed stabiliseren. In tegenstelling tot bij wortelwering, kan wortelgeleiding daarom wél binnen 2 meter afstand vanaf de boom worden toegepast. |
Probleem 2: slechte groei door een ongeschikte groeiplaats
Hoe herken je dit probleem?
Bomen horen van nature thuis in het bos, niet tussen beton en bestrating. Het is dan ook niet vreemd dat een boom tekenen van stress vertoont wanneer hij midden in de verharding wordt geplant zonder een geschikte groeiplaats. Een stadsboom kampt vaak met hittestress, bodemverdichting, zuurstoftekort, te weinig groeiruimte, droogte, verontreiniging en een gebrek aan voedingsstoffen. Bomen vallen meestal niet direct uit, maar staan langdurig onder stress. Dat herken je onder andere aan:
- Beperkte kroonontwikkeling
- Vroegtijdige bladval
- Geringe jaarlijkse diktegroei van de stam
- Verhoogde instabiliteit
- Gevoeligheid voor ziektes en plagen
Oplossing: een boombunkersysteem
Een structurele oplossing is het toepassen van een boombunkersysteem. Boombunkersysteem TreeParker is een ondergrondse constructie die bomen in de bestrating een optimale groeiplaats biedt. Het systeem is geschikt voor zowel nieuwe als bestaande bomen. De constructie draagt de zwaarste verkeerslasten, waardoor bodemverdichting wordt voorkomen en wortels zich vrij kunnen ontwikkelen binnen de boombunker. Vaak wordt de ruimte gevuld met een speciaal bomensubstraat dat waterdoorlatend en voedingsrijk is. De boombunker bestaat uit een modulaire constructie en wordt onder het maaiveld geplaatst. Zo krijgt de stadsboom een optimale groeiplaats, waarin de volgende elementen zijn geïntegreerd:
- Doorwortelbaar volume (groeiruimte)
- Zuurstofvoorziening door middel van beluchtingsbuizen
- Watertoediening door middel van infiltratiemogelijkheden en waterbuffering
- Stabiliteit met kluitverankering (bij nieuwe aanplant)
- Gecontroleerde wortelgroei met wortelgeleidingssysteem Tree Root Guiding
- De juiste bodemsamenstelling
- Draagkracht voor verharding
- Toegankelijkheid voor kabels en leidingen
Onderhoudsvriendelijk
Het TreeParker-systeem is zo ontworpen dat:
- Bomen en wortelgroei decennialang goed beheersbaar blijven
- Inspectie, onderhoud en gerichte aanpassingen aan de boom, systeemonderdelen of ondergrondse infrastructuur (kabels en leidingen) mogelijk zijn
- Ingrepen kunnen plaatsvinden zonder grootschalige schade aan verharding, wortels of ondergrondse infrastructuur
Probleem 3: ziektes en plagen
Waarom komen ziektes en plagen zo vaak voor?
Ziektes en plagen zijn meestal geen op zichzelf staand probleem. Ze zijn vaak het gevolg van langdurige stressfactoren voor bomen, zoals:
- Droogte- en/of hittestress
- Zuurstoftekort
- Bodemverdichting
- Tekort aan voedingsstoffen
Een boom met een zwakke basis wordt gevoeliger voor aantastingen. Daardoor krijgen schimmels, bacteriën en insecten meer kans om zich te vestigen en schade te veroorzaken.
Oplossing: de gezondheid van de boom versterken
Het aanpakken van ziektes en plagen is in principe symptoombestrijding. De kans is groot dat de boom al verzwakt was, waardoor ziektes en plagen vrij spel kregen. Hoewel het belangrijk is om de ziektes en plagen tegen te gaan, is het minstens zo belangrijk om de gezondheid van de boom bij de basis aan te pakken. De aanpak bestaat uit twee stappen:
- Stap 1: Onderzoek eerst onder welke stressfactoren de boom lijdt. Is er sprake van droogte, een slechte bodemstructuur, een verstoorde waterhuishouding of zuurstoftekort? Mocht je niet goed weten hoe je dit aanpakt, neem dan gerust contact met ons op via info@greenmax.eu. Stuur een foto van de boom of bomen in kwestie, beschrijf het probleem en wij geven je graag advies.
- Stap 2: Behandel de symptomen wanneer aantastingen al zichtbaar zijn. Is er bijvoorbeeld sprake van een eikenspintkever? Smeer dan zo snel mogelijk ESK op de bomen. Zijn er schadelijke schimmels gedetecteerd? Pas dan snel Avengelus Of staan de bomen onder hittestress en vertonen ze tekenen van zonnebrandschade? Aarzel dan niet en pas ArboFlex of andere stambescherming toe.
- Stap 3: Pak na de behandeling de groeiplaats van de boom of bomen aan. Bij stap 1 is geconstateerd onder welke stressfactoren de boom lijdt. Op basis van deze informatie kun je op zoek gaan naar oplossingen die de groeiplaats van de boom verbeteren, zodat het risico op ziektes en plagen in de toekomst wordt verkleind. Ook hier geldt: mocht je hulp nodig hebben bij het vinden van de juiste oplossing voor jouw probleem, dan helpen we je graag verder. Aarzel niet om contact met ons op te nemen.
Overzicht: problemen en oplossingen
|
Probleem bij bomen in de openbare ruimte |
Gevolgen |
Structurele oplossing |
|
Wortelopdruk of schade aan infrastructuur |
Wortelopdruk, kabelbreuken, veiligheidsrisico’s, hoge herstelkosten |
Wortelwering (RootBlock/RootControl) of wortelgeleiding (Tree Root Guiding). Tip: bekijk dit keuzeschema voor het kiezen van de juiste oplossing. |
|
Slechte groei door ongeschikte groeiplaats |
Bomen die niet gezond oud worden en langzaam uitvallen |
Boombunkersysteem TreeParker, ontworpen om de groeiomstandigheden van bomen zo dicht mogelijk bij de natuurlijke situatie te brengen. |
|
Ziektes en plagen |
Aantastingen, verhoogde kans op uitval |
Het belang van een integraal ontwerp
De kern van veel problemen met bomen in de openbare ruimte ligt vaak niet bij beheer, maar bij het ontwerp. Bomen worden vaak geplant in een ondergrond die al overvol is met infrastructuur. Als disciplines elkaar pas laat betrekken, ontstaan er ondergronds conflicten die vooraf eenvoudig voorkomen hadden kunnen worden. Een integraal ontwerp zorgt voor:
- Minder schade en herstel
- Lagere beheer- en onderhoudskosten
- Gezondere bomen
- Voorspelbare ondergrondse infrastructuur
Samenvatting
De drie meest voorkomende problemen bij bomen in gemeenten zijn wortelopdruk en schade aan infrastructuur, een ongeschikte groeiplaats en ziektes en plagen. Wortelopdruk en conflicten met kabels, leidingen en verharding voorkom je door wortelgroei vanaf de aanplantfase te sturen met wortelwering of wortelgeleiding, zodat wortels zich ontwikkelen binnen vooraf bepaalde zones. Slechte groei als gevolg van een ongeschikte groeiplaats los je structureel op door voldoende doorwortelbaar volume te creëren, bijvoorbeeld met een boombunkersysteem waarin groeiruimte, waterberging en draagkracht voor verharding zijn geïntegreerd. Ziektes en plagen zijn in veel gevallen het gevolg van langdurige stress en pak je aan door boomgezondheid structureel te versterken, onder andere door droogtestress, hittestress en zuurstoftekort te beperken en waar nodig gerichte maatregelen toe te passen.
Door deze problemen bij de kern aan te pakken en niet pas in te grijpen wanneer de schade al zichtbaar is, voorkom je dat kleine knelpunten uitgroeien tot kostbare ingrepen. Zo ontstaat een openbare ruimte waarin bomen gezond oud kunnen worden.